Régis Gonçalves | 'In Memoriam'

IN MEMORIAM

Namen kunnen verdwijnen uit het collectieve geheugen, zeker wanneer de mensen achter die namen ooit bewust uit de samenleving werden verwijderd. Met In Memoriam herdenkt Régis Gonçalves 142 mannen die in de achttiende en vroege negentiende eeuw wegens sodomie werden vervolgd: 96 mannen die werden geëxecuteerd en 46 mannen die tot levenslange opsluiting in het Amsterdamse Rasphuis werden veroordeeld.

Hun lot maakte deel uit van een veel grotere vervolging. Tussen 1730 en 1811 werden in Nederland honderden sodomiezaken gevoerd. Mannen konden worden verbannen, opgesloten of ter dood gebracht. De vervolging speelde zich niet alleen af in rechtbanken en gevangenissen: publieke executies werden tot 1797 als afschrikwekkend voorbeeld ingezet, en verhalen over sodomieten en hun lot circuleerden in liederen, pamfletten en andere teksten uit die tijd.

Régis stuitte op de namen van de 142 mannen tijdens zijn onderzoek naar de vervolging van mannen die seksuele contacten hadden met andere mannen. De 46 mannen die levenslang in het Rasphuis werden opgesloten, stonden al centraal in zijn eerdere expositie De Bewoners van de Geheime Kamers. In In Memoriam betrekt hij nu ook de mannen die ter dood werden gebracht.

Tegenover hen plaatst Régis Frederik Adriaan van Reede van Renswoude. Zijn naam kwam naar voren tijdens de sodomievervolgingen, maar zijn maatschappelijke positie beschermde hem tegen het lot dat anderen trof. In het portret gebruikt Régis wit als beeld van een reputatie die ondanks de beschuldigingen vrijwel ongeschonden bleef.

Die ongelijkheid maakt de geschiedenis ook nu relevant. Wie raakt buitengesloten wanneer acceptatie afneemt? En voor wie blijven de gevolgen beperkt? Welke vormen krijgt uitsluiting wanneer openlijke vervolging niet meer bestaat?