Emptiness & Infinite Space XVII: Tine Wilde & Martin Stokhof

Op 22 maart vindt de 17de editie van Emptiness & Infinite Space plaats. Emptiness & Infinite Space is een doorlopende reeks die wordt georganiseerd vanuit Stichting Wim de Haan, waarin de eindeloze variëteit aan kruisbestuivingen tussen de kunst en de filosofie wordt onderzocht. Tijdens E&IS XVII zijn kunstenaar en filosoof Tine Wilde en (taal)filosoof Martin Stokhof te gast, die zich zullen buigen over thema’s als meetbaarheid, betekenis, beperking en vrijheid. 

Want in hoeverre is iets meetbaar? De grenzen die wij trekken tussen bijvoorbeeld vast en vloeibaar of scherp en vaag zijn niet altijd even makkelijk vast te stellen. Wanneer slaat de ene stand van zaken om in de andere? En is meetbaarheid überhaupt een noodzakelijke eigenschap? Belangrijke zaken in ons leven blijken we vaak juist niet kwantitatief uit te (kunnen) drukken. Anderzijds heeft de mens toch houvast nodig. Als houvast ontbreekt zoeken we naar een punt van waaruit we het leven weer kunnen ordenen om zo betekenis te scheppen. 

In haar project Zero Point onderzocht Wilde zulke kwesties en daarbij raakte ze geïnspireerd door David Bohm’s (1917 – 1992) onderzoeken naar onderliggende betekenissen in de kwantumtheorie. Daarin komt Bohm “tot een zekere lengte waarop de meting van ruimte en tijd volkomen ondefinieerbaar wordt”; de “zero point energie voor een punt van ruimte”. Naast de werkelijkheid die wij dagelijks ervaren, bestaat er volgens Bohm een onderliggende realiteit. De twee realiteiten zijn intrinsiek met elkaar verweven tot één niet-lokaal en niet-analyseerbaar systeem. Op ieder moment vormen zij een in- en uitvouwende complexe en nooit volledig kenbare totaliteit, die gezamenlijk een alomvattende ongebroken beweging scheppen. In het project Zero Point past Wilde dit gedachtegoed toe in de productie van haar kunstwerken.

Maar hoe werken zulke processen precies? Volgens Stokhof staat daarin de spanning tussen vrijheid en beperking centraal. Neem een begrip als leegte; dat verwijst naar het feit dat er iets bepaalds niet aanwezig is, bijvoorbeeld een lege fles wijn die geen wijn meer bevat. Maar dat betekent niet dat er helemaal niets is; de fles bevat nog wel degelijk lucht. Zeggen dat dingen ‘leeg’ zijn betekent dus niet dat ze geen inhoud hebben, maar eerder dat ze – aansluitend op de Hart Sutra ‘alle dingen zijn leeg’ - niet over een essentie beschikken. En juist dit ontbreken van essenties blijkt vruchtbaar. Het toont een bepaalde mate van vrijheid, maar in samenhang met beperking. Je kunt de wijnfles vullen met water, al blijft de fles wel hetzelfde.

Vanuit deze denkwijze zal Stokhof verhelderen dat wat wij zijn, hoe we tegen onszelf en de wereld aankijken allemaal het resultaat is van deze spanning tussen vrijheid en beperking. Die spanning treffen we in de menselijke natuur, die ons in staat stelt waar te nemen, te ervaren, te denken enkel dankzij inherente beperkingen; maar net zo goed in de fysieke natuur, die bepaalde dingen schept, en tegelijk het ontstaan en bestaan van andere dingen uitsluit. Veel is open, maar niet alles kan anders. Filosofie en beeldende kunst onderzoeken precies dit productieve spanningsveld, om ons zo bewust te maken van mogelijkheden en beperkingen.  
 

Let op, deze middag wordt gesproken in het Nederlands.

__ __

Biografieën

Tine Wilde maakt projecten waarin kunst en filosofie integraal samenhangen en elkaar versterken. Haar meervoudig gelaagde en interdisciplinaire werk omvat installaties, performance, experimentele fotografie en schrijven. Ze studeerde autonome kunst aan de Academie voor Kunst & Industrie in Enschede en filosofie aan de Universiteit van Amsterdam, waar ze promoveerde op een integratie van filosofische inzichten met haar artistieke werk in het project ‘Do Not Erase’ en publicatie Remodel[l]ing Reality (2008). Naast talrijke exposities in binnen- en buitenland (o.a. ACB Strasbourg, DAAD gallery Berlijn, FrauenMuseum Bonn, De Achterstraat Hoorn, Kunstfort Vijfhuizen en Arti et Amicitiae Amsterdam), stond zij te koop tussen 34000 dagjesmensen aan de Rheinfall van Schafhausen, verbleef ze veertien dagen in de atoomschuilkelder van Dalfsen om te onderzoeken wat er overblijft van een mens wanneer er niets meer is en kreeg ze internationaal bekendheid met de performance ‘Von Märchen und Gespenster’ door omwikkeld met verband een bad te nemen in de Rijn te Keulen. Haar werk is opgenomen in diverse museale collecties, waaronder MoMA New York, Stedelijk Museum Amsterdam en Tate Modern. Recente publicaties zijn Soul Space (2019) en Zero Point (2024).

Voor meer informatie zie: tinewilde.com
 
Martin Stokhof is emeritus hoogleraar taalfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij gelieerd is aan het Institute for Logic, Language and Computation (ILLC). Momenteel is hij parttime Jin Yuelin Professor of Logic aan het filosofie-departement van de Tsinghua Universiteit te Beijing en director of graduate studies van het Joint Research Centre for Logic van de Tsinghua Universiteit en de Universiteit van Amsterdam. Hij studeerde filosofie en linguïstiek aan de Universiteit van Amsterdam, waar hij - in samenwerking met Jeroen Groenendijk - in 1984 promoveerde. In het verleden was hij ook werkzaam bij de Radboud Universiteit. Van zijn hand verschenen o.a. Logica, Taal en Betekenis(twee delen, i.s.m. J. van Benthem, J. Groenendijk, D. de Jongh en H. Verkuyl), Taal en Betekenis. Een Inleiding in de Taalfilosofie, World and Life as One. Ethics and Ontology in Wittgenstein’s Early Thought en recent Wittgensteins Betekenis. Stokhof geldt als kenner van het werk van Wittgenstein. 

Voor meer informatie zie: stofhof.org